Tổng quan về sóng Osborn (sóng J)

Sóng Osborn (sóng J) là một lệch dương thấy ở điểm J trong các chuyển đạo trước tim và các chuyển đạo chi thật sự. Nó thường liên quan nhất đến hạ thân nhiệt. Những thay đổi này sẽ xuất hiện dưới dạng một lệch âm đối ứng ở aVR và V1.

Điểm J trên ECG là điểm nơi phức bộ QRS nối với đoạn ST. Nó biểu hiện thời điểm kết thúc khử cực và bắt đầu tái cực ước tính theo ECG bề mặt. Có sự chồng lấp khoảng 10ms.

Điểm J có thể lệch khỏi đường đẳng điện trong tái cực sớm, thiếu máu cục bộ hoặc tổn thương thượng tâm mạc hay nội tâm mạc, viêm màng ngoài tim, RBBB, LBBB, RVH, LVH hoặc tác dụng của digitalis.

Osborn wave J point on ECG labelled

Điểm J trong a) bình thường; b) điểm J chênh lên; c) có sóng Osborn (sóng J); d) điểm J chênh xuống

Lưu ý: Chữ J trên ECG biểu thị 2 sự kiện hoàn toàn khác nhau và không liên quan. Điểm J là một điểm thời gian đánh dấu kết thúc QRS và khởi phát đoạn ST, có trên tất cả ECG. Sóng J là một lệch chậm ít gặp hơn, có nguồn gốc chưa rõ, ban đầu được mô tả liên quan đến hạ thân nhiệt.

Nguyên nhân của sóng Osborn

Đặc trưng thấy trong hạ thân nhiệt (thường T < 30C), nhưng không phải là dấu hiệu bệnh lý đặc hiệu. Các nguyên nhân gây sóng Osborn không do hạ thân nhiệt gồm:

Mặc dù có nhiều giả thuyết, chưa có nguyên nhân sinh lý học xác định nào được mô tả cho lệch này.

So với các bất thường ECG do hạ thân nhiệt khác (ví dụ: nhịp chậm xoang; loạn nhịp trên thất, kéo dài QT và blốc nhĩ thất), sóng Osborn được cho là đặc hiệu nhất.

Lịch sử

Được gắn với tên John Jay Osborn (1917-2014) sau mô tả “current of injury” năm 1953 ở chó bị hạ thân nhiệt. Xem bên dưới để tìm hiểu sâu hơn về lịch sử tên gọi này.

Ví dụ ECG sóng Osborn

Ví dụ 1

ECG Subtle Osborn wave J wave hypothermiaECG Subtle Osborn wave J wave hypothermia

  • Sóng J tinh tế trong hạ thân nhiệt nhẹ [Nhiệt độ: 32.5°C (90.5°F)]
  • Chiều cao sóng J xấp xỉ tỷ lệ thuận với mức độ hạ thân nhiệt
Ví dụ 2

J waves Osborn Wave hypothermia temp 30°CJ waves Osborn Wave hypothermia temp 30°C

  • Sóng J trong hạ thân nhiệt mức độ vừa. [Nhiệt độ: 30°C (86°F)]
Ví dụ 3

J waves Osborn Wave hypothermia temp 30°CJ waves Osborn Wave hypothermia temp 30°C

  • Sóng J trong hạ thân nhiệt mức độ vừa. [Nhiệt độ: 28°C (82.4°F)]
Ví dụ 4

Osborn wave temp 26 example 4Osborn wave temp 26 example 4

  • Sóng J trong hạ thân nhiệt nặng [Nhiệt độ: 26°C (78.8°F)]
Ví dụ 5

Osborn wave temp 26 hypothermiaOsborn wave temp 26 hypothermia

  • Sóng J rõ trong hạ thân nhiệt nặng [Nhiệt độ: 26°C (78.8°F)]
  • Lưu ý sóng J “âm” thấy ở aVR và V1
Tranh cãi về thuật ngữ

Đôi khi bạn có thể gặp các thuật ngữ khác dùng để mô tả sóng Osborn (sóng J). Một số tác giả đã dùng thuật ngữ lệch sóng J để mô tả sự lệch khỏi đường đẳng điện ở điểm J lớn và rõ như vậy. Các thuật ngữ khác trước đây bao gồm “sóng delta muộn”, “sóng điểm J”, và “dấu hiệu bướu lạc đà của Osborn“.

Hiện có rất ít đồng thuận về thuật ngữ, bản chất và ý nghĩa tiên lượng của sóng J. Trong bối cảnh hạ thân nhiệt, hiện tượng này thường được gọi là sóng Osborn.

Lịch sử tên gọi của sóng Osborn

1922 – Kraus mô tả lệch ở điểm J trong tình trạng tăng calci máu

1938 – Tomaszewski et al. mô tả lần đầu sóng J do hạ thân nhiệt ở một người đàn ông bị đông cứng do tai nạn. Ông mô tả sóng J là một lệch được ghi rất chậm giữa phức bộ QRS và đoạn ST của ECG, giống một “sóng T hình vòm.”

…à côté de l’onde R on en voit une autre, ressemblant au T en dôme

Tomaszewski 1938

1943 – Grosse-Brockhoff và Schoedel nghiên cứu ảnh hưởng của hạ thân nhiệt lên các hệ cơ quan khác nhau và tạo ra một rối loạn dẫn truyền thất đặc hiệu, “aufsteigenden S-Schenkel eine deutliche Nachzacke” tương tự sóng J trong các thí nghiệm trên chó. Họ ghi nhận rằng sự giãn rộng của lệch thứ phát trên phức bộ QRS và loạn nhịp trên thất đi kèm với tăng carbon dioxide trong khí phế nang khi làm lạnh cơ thể.

Hypothermia Osborn wave 1943Hypothermia Osborn wave 1943

Nhiệt độ trực tràng: a. 31.5°C; b. 23.5°C
Grosse-Brockhoff and Schoedel 1943

1950 – W.G. Bigelow et al mô tả các thay đổi ECG ở chó bị hạ thân nhiệt như sau:

…đặc trưng bởi việc QRS kéo dài gấp đôi, và QT kéo dài gấp ba đến bốn lần. Sóng T dài và không đều, và thường bị đảo ngược.

Bigelow, 1950

1953*–*Osborn nghiên cứu ảnh hưởng của hạ thân nhiệt lên chức năng hô hấp và tim ở chó. Hạ thân nhiệt gây ra thực nghiệm làm xuất hiện một lệch rõ ở điểm J trên ECG và dẫn đến rung thất. Ông gọi lệch này là “current of injury”.

Osborn 1953 current of injury a and bOsborn 1953 current of injury a and b

Hình 4. Điện tâm đồ trong hạ thân nhiệt (chuyển đạo II).
a. Chó bị hạ thân nhiệt 7 phút trước khi khởi phát rung thất. Con vật biểu hiện kiềm máu sớm sau đó nhiễm toan. Nhiệt độ trực tràng 23’C, mạch 50.
b. Sơ đồ ECG trong A, xác định current of injury. 
Osborn JJ. Am J Physiol. 1953

Osborn cho rằng nhiễm toan do hạ thân nhiệt là nguyên nhân chính của sóng Osborn, vì nó biến mất nếu pH động mạch được bình thường hóa bằng tăng thông khí trong cùng mức độ làm lạnh. Ông đưa ra giả thuyết:

…những thay đổi ECG liên quan đến hạ thân nhiệt, đặc biệt là loại “current of injury” có thể không liên quan trực tiếp đến nhiệt độ thấp, mà có thể liên quan chặt chẽ hơn đến sự thải CO2 không đầy đủ trong điều kiện hạ thân nhiệt

Osborn, 1953

1959 – Emslie-Smith et al nhận thấy sự khác biệt trong đáp ứng của nội tâm mạc và thượng tâm mạc của cơ thất đối với lạnh và đề xuất rằng một sóng J, rõ hơn ở các chuyển đạo thượng tâm mạc so với nội tâm mạc, có thể biểu hiện trên các chuyển đạo bề mặt. Họ đặt câu hỏi về vai trò của nhiễm toan trong sinh phát sóng J và khả năng lệch này dự đoán sự phát triển rung thất.

Lệch đặc trưng của hạ thân nhiệt đôi khi được đặt theo tên Osborn, người đã bàn về nó vào năm 1953.

Emslie-Smith, 1959

1970 – Fernandez et al mô tả một loạt trường hợp hạ thân nhiệt và làm ấm lại. Họ ghi nhận các đặc điểm điện tâm đồ của hạ thân nhiệt bao gồm: nhịp chậm, nhịp bộ nối, rung nhĩ, kéo dài PR, blốc tim độ hai, kéo dài khoảng QT, ngoại tâm thu thất và sóng J hay “bướu lạc đà” (một thuật ngữ do W. Procter Harvey, MD đề xuất)

Rewarming camel hump J deflection 2Rewarming camel hump J deflection 2

Các điện tâm đồ chuyển đạo II liên tiếp được ghi trong quá trình làm ấm lại. Lưu ý mất run cơ, xuất hiện sóng P, tăng nhịp tim và giảm dần kích thước sóng J (mũi tên). Fernandez 1970

1994 – Patel et al trình bày tám bệnh nhân bình thân nhiệt có ECG 12 chuyển đạo cho thấy khía khuyết tại chỗ nối QRS-ST tương tự như trong hạ thân nhiệt. Các lệch sóng J được tìm thấy trong bối cảnh thiếu máu cục bộ cấp, dùng cocaine, quá liều haloperidol và phì đại thất trái do tăng huyết áp. Họ kết luận rằng sóng Osborn không đặc hiệu cho hạ thân nhiệt.

1996 – Yan and Antzelevitch đưa ra bằng chứng trực tiếp đầu tiên ủng hộ giả thuyết rằng sự phân bố không đồng nhất của dạng hình điện thế hoạt động do dòng thoáng qua hướng ra ngoài trung gian với hình thái spike-and-dome trên khắp thành thất là cơ sở của biểu hiện sóng J trên điện tâm đồ. Sự hiện diện của khía điện thế hoạt động rõ ở thượng tâm mạc nhưng không ở nội tâm mạc cho thấy một chênh lệch điện thế biểu hiện thành sóng J (Osborn) hoặc điểm J chênh lên trên ECG.

Qua nhiều năm, ngày càng phổ biến khi các bác sĩ lâm sàng gọi lệch sóng J thấy trong hạ thân nhiệt là sóng Osborn.

Ca lâm sàng
Tài liệu tham khảo

Bài viết lịch sử

Bài tổng quan

Đọc thêm nâng cao

Trực tuyến

Sách giáo khoa

Đọc thêm của LITFL

ECG LIBRARY

more EKG…

Mike Cadogan

BA MA (Oxon) MBChB (Edin) FACEM FFSEM. Bác sĩ cấp cứu, Bệnh viện Sir Charles Gairdner. Đam mê rugby; lịch sử y học; giáo dục y khoa; và học tập không đồng bộ #FOAMed evangelist. Đồng sáng lập và CTO của Life in the Fast lane | On Call: Principles and Protocol 4e| Eponyms | Books |

Robert Buttner

MBBS DDU (Emergency) CCPU. Bác sĩ nội trú cấp cao chuyên ngành Cấp cứu người lớn/Nhi khoa tại Melbourne, Australia. Quan tâm đặc biệt đến siêu âm chẩn đoán và thủ thuật, giáo dục y khoa, và diễn giải ECG. Đồng sáng tạo ECG Library của LITFL. Twitter: @rob_buttner