Định nghĩa sóng epsilon
- Một khấc nhỏ (“blip” hoặc “wiggle”) ẩn trong phần cuối của phức bộ QRS
- Trên điện tâm đồ 12 chuyển đạo tiêu chuẩn (S-ECG), thấy rõ nhất ở đoạn ST của V1 và V2, thường hiện diện ở các chuyển đạo V1 đến V4
- Do khử cực muộn sau hoạt hóa của các tế bào cơ tim ở thất phải
- Dấu hiệu đặc trưng ở bệnh nhân mắc loạn sản thất phải sinh loạn nhịp (ARVD)
Sóng epsilon ở V1 do chậm dẫn truyền thất phải
Sóng epsilon là dấu hiệu đặc hiệu và điển hình nhất trong loạn sản thất phải sinh loạn nhịp (ARVD). Trong ARVD, các tế bào cơ tim bị thay thế bởi mô mỡ, tạo nên những đảo cơ tim còn sống trong nền mô mỡ. Điều này gây chậm khử cực một số tế bào cơ tim của thất phải, tạo ra một “blip” nhỏ thấy được trong đoạn ST của ECG.
Sóng epsilon cũng đã được mô tả ở bệnh nhân mắc:
- Nhồi máu cơ tim thành sau
- Nhồi máu thất phải
- Bệnh thâm nhiễm
- Sarcoidosis
Ví dụ ECG về sóng epsilon
Chuyển đạo Fontaine
So sánh S-ECG với F-ECG về khả năng phát hiện sóng epsilon (mũi tên). Gottschalk et al 2014
Đặt chuyển đạo Fontaine làm tăng độ nhạy phát hiện sóng epsilon, nên có thể phát hiện ở ba chuyển đạo (FI, FII, FIII) thay vì chỉ một chuyển đạo như cách đặt thông thường.
Lịch sử của sóng epsilon
Guy Hugues Fontaine(1936-2018) là một bác sĩ tim mạch và điện sinh lý học người Pháp. Năm 1977, ông đã định nghĩa và đặt tên loạn sản thất phải sinh loạn nhịp ARVD; sóng epsilon; và cách đặt chuyển đạo Fontaine để khuếch đại sóng trên ECG tốt nhất
Thuật ngữ “epsilon” rất hay, vì nó đứng sau delta trong bảng chữ cái Hy Lạp; do đó, delta biểu thị hiện tượng tiền kích thích và epsilon biểu thị hiện tượng hậu kích thích. Ngoài ra, epsilon còn được dùng trong toán học để biểu thị một hiện tượng rất nhỏ…
Các chuyển đạo trước tim lưỡng cực kiểu Fontaine (F-ECG) có thể dùng để tăng độ nhạy phát hiện sóng epsilon. Các chuyển đạo được đặt như sau:
- Tay phải (RA) đặt trên cán xương ức;
- Tay trái (LA) đặt trên mỏm mũi kiếm;
- và chân trái (LL) ở vị trí V4 tiêu chuẩn (khoang liên sườn 5, đường giữa đòn).
Thay vì các chuyển đạo I, II và III thông thường, nay có ba chuyển đạo ngực lưỡng cực được gọi là FI, FII và FIII, ghi lại các điện thế phát sinh ở thất phải, từ vùng phễu đến cơ hoành.
Chuyển đạo lưỡng cực thẳng đứng FI (tương tự aVF) làm tăng rõ điện thế nhĩ và có thể dùng để ghi:
- sóng epsilon;
- tìm phân ly nhĩ thất trong nhịp nhanh thất;
- và nghiên cứu các rối loạn nhịp nhĩ bất thường khi sóng P quá nhỏ trên các chuyển đạo thông thường.
Các chuyển đạo trước tim lưỡng cực Fontaine (F-ECG)
Nghiên cứu lâm sàng
Năm 2010, Wang et al công bố nghiên cứu về sóng epsilon được phát hiện bằng các phương pháp ghi điện tâm đồ khác nhau ở bệnh nhân mắc bệnh cơ tim thất phải sinh loạn nhịp. Đặc biệt, họ so sánh ba phương pháp ECG: S-ECG, R-ECG và F-ECG ở các bệnh nhân ARVD/C đã biết.
Họ xác định 3 kiểu sóng epsilon:
- (A) sóng lượn
- (B) sóng nhọn nhỏ [B1 – nhọn hướng lên; B2 – nhọn hướng xuống]
- (C) sóng điện thế trơn, với thời gian QRS ở V1 dài hơn thời gian QRS ở V3 ít nhất 25ms.
Các kiểu sóng epsilon. Wang et al 2010
Họ nhận thấy rằng
- Thời gian và biên độ của sóng epsilon phát hiện bằng F-ECG dài hơn và lớn hơn so với hai phương pháp ghi ECG còn lại.
- Sóng epsilon có độ nhạy tương đối thấp, chỉ biểu hiện trên S-ECG ở 20% đến 25% bệnh nhân ARVC; và các sóng này thường thấy ở các chuyển đạo V1 đến V3.
- Sóng epsilon được phát hiện ở 38% tổng số bệnh nhân bằng S-ECG và tăng lên 50% khi dùng F-ECG.
- Tỷ lệ phát hiện sóng epsilon bằng phối hợp các phương pháp ghi ECG cao hơn đáng kể so với chỉ S-ECG đơn thuần (S-ECG 38%; SF-ECG 56%; và SRF-ECG 66%, P=0.0039).
Loạn sản thất phải sinh loạn nhịp (ARVD)
Các thay đổi ECG trong Loạn sản thất phải sinh loạn nhịp bao gồm:
- Sóng epsilon (dấu hiệu đặc hiệu nhất, gặp ở 50% bệnh nhân)
- Đảo ngược sóng T ở V1-3 (85% bệnh nhân)
- Độ dốc lên của sóng S kéo dài 55ms ở V1-3 (95% bệnh nhân)
- Giãn rộng QRS khu trú 110ms ở V1-3
- Các cơn nhịp nhanh thất kịch phát với hình thái LBBB (nhịp nhanh vùng đường ra thất phải)
Ví dụ ECG
Ví dụ 1
Hình: heartpearls.com
- Điện tâm đồ 12 chuyển đạo là một ví dụ điển hình của ARVD.
Độ dốc lên của sóng S kéo dài trong ARVD
Ví dụ 2
Nam 26 tuổi vào cấp cứu vì hồi hộp, chóng mặt và vã mồ hôi. Không than phiền đau ngực hay khó thở.
ECG lúc đến viện:
Chẩn đoán ECG: nhịp nhanh thất dai dẳng với hình thái LBBB, nhịp tim = 125 bpm và trục QRS lên phải (chỉ có chuyển đạo aVR có phức bộ QRS dương). Trục bất thường này là dấu hiệu điển hình của nhịp nhanh thất với ổ khởi phát ở mỏm thất phải.
ECG sau chuyển nhịp
Điện thế thấp đồng đều của các phức bộ QRS. Sóng epsilon ở V2 và chuyển đạo II. Đảo ngược sóng T ở tất cả các chuyển đạo trước tim
F-ECG
Ví dụ điển hình của bệnh cơ tim sinh loạn nhịp có tổn thương thất trái. Sóng ε (mũi tên).
Pérez-Riera AR. 2019
Ví dụ 3
Nhịp nhanh thất với hình thái LBBB do ARVD
Chủ đề liên quan
- Loạn sản thất phải sinh loạn nhịp
- Nhịp nhanh thất vùng đường ra thất phải
- ECG Exigency 008 — Ngất đột ngột trên sân bóng đá
Tài liệu tham khảo
- Corrado D, Biffi A, Basso C, Pelliccia A, Thiene G. Twelve-lead ECG in the athlete: physiological versus pathological abnormalities. Br J Sports Med 2009; 43: 669-676. [PMID: 19734501]
- Perez Diez D, Brugada J. Diagnosis and Management of Arrhythmogenic Right Ventricular Dysplasia: Một bài viết từ E-Journal of the ESC Council for Cardiology Practice, European Society of Cardiology 2008.
- Fontaine G et al. Stimulation studies and epicardial mapping in ventricular tachycardia: study of mechanisms and selection for surgery. In: Kulbertus HE, ed. Re-entrant Arrhythmias: Mechanisms and Treatment. 1977: 334 –350.
- B. Gottschalk et al. The use of Fontaine leads in the diagnosis of arrhythmogenic right ventricular dysplasia. Ann Noninvasive Electrocardiol, 2014; 19(3): 279-284
Kiến thức cơ bản về thư viện ECG
-
Sóng epsilon
Đọc thêm nâng cao
Trực tuyến
- Wiesbauer F, Kühn P. Khóa học trực tuyến ECG Mastery: Yellow Belt. Hiểu các kiến thức cơ bản về ECG. Medmastery
- Wiesbauer F, Kühn P. Khóa học trực tuyến ECG Mastery: Blue Belt: Trở thành chuyên gia ECG. Medmastery
- Kühn P, Houghton A. Workshop ECG Mastery: Black Belt. Diễn giải ECG nâng cao. Medmastery
- Rawshani A. Diễn giải ECG lâm sàng ECG Waves
- Smith SW. Blog ECG của Dr Smith.
- Wiesbauer F. Little Black Book of ECG Secrets. Tài liệu PDF Medmastery
Sách
- Zimmerman FH. ECG Core Curriculum. 2023
- Mattu A, Berberian J, Brady WJ. Emergency ECGs: Case-Based Review and Interpretations, 2022
- Straus DG, Schocken DD. Marriott’s Practical Electrocardiography 13e, 2021
- Brady WJ, Lipinski MJ et al. Electrocardiogram in Clinical Medicine. 1e, 2020
- Mattu A, Tabas JA, Brady WJ. Electrocardiography in Emergency, Acute, and Critical Care. 2e, 2019
- Hampton J, Adlam D. The ECG Made Practical 7e, 2019
- Kühn P, Lang C, Wiesbauer F. ECG Mastery: The Simplest Way to Learn the ECG. 2015
- Grauer K. ECG Pocket Brain (Expanded) 6e, 2014
- Surawicz B, Knilans T. Chou’s Electrocardiography in Clinical Practice: Adult and Pediatric 6e, 2008
- Chan TC. ECG in Emergency Medicine and Acute Care 1e, 2004
Đọc thêm LITFL
- Kiến thức cơ bản về thư viện ECG – Sóng, khoảng, đoạn và diễn giải lâm sàng
- ECG A đến Z theo chẩn đoán – Diễn giải ECG trong bối cảnh lâm sàng
- ECG Exigency và Cardiovascular Curveball – Các ca lâm sàng ECG
- 100 câu hỏi trắc nghiệm ECG – Công cụ tự đánh giá để luyện thi
- ECG Reference SITES and BOOKS – những nguồn tốt nhất còn lại
THƯ VIỆN ECG
Mike Cadogan
BA MA (Oxon) MBChB (Edin) FACEM FFSEM. Bác sĩ cấp cứu, Bệnh viện Sir Charles Gairdner. Đam mê bóng bầu dục; tiền sử bệnh; giáo dục y khoa; và học tập không đồng bộ, người cổ vũ #FOAMed. Đồng sáng lập và CTO của Life in the Fast lane | On Call: Principles and Protocol 4e| Eponyms | Books |
Robert Buttner
MBBS DDU (Emergency) CCPU. Bác sĩ nội trú chuyên ngành Cấp cứu Người lớn/Nhi khoa tại Melbourne, Australia. Quan tâm đặc biệt đến siêu âm chẩn đoán và thủ thuật, giáo dục y khoa, và diễn giải ECG. Đồng sáng tạo ECG Library của LITFL. Twitter: @rob_buttner
